banner ad

15. NOVEMBAR KROZ HISTORIJU

| 15/11/2017

DOGODILO SE NA DANASNJI DAN

Danas je utorak, 15. novembar, 320. dan 2016. Do kraja godine ima 46 dana.

DOGODILO SE NA DANAŠNJI DAN

1492. – Španski moreplovac Kristofer Kolumbo napravio je bilješku o upotrebi duvana među američkim Indijancima, što je prvi pisani dokument o toj biljci koja je kasnije osvojila svijet.

1533. – Španski osvajač, konkvistador, Francisko Pizaro (Francisco Pizarro) stigao je u svom trećem pohodu do prijestonice kraljevstva Inka indijanaca u Kusku (Cuzco), u današnjem Peruu.

1577. – Engleski gusar i admiral Frensis Drejk krenuo je na put oko svijeta i, nakon trogodišnjeg uspješnog putovanja postao prvi Englez koji je oplovio Zemlju. Tokom putovanja obišao je obale Afrike i Amerike, napadajući i pljačkajući španske brodove.

1630. – Umro je njemački astronom, matematičar i fizičar Johan Kepler, koji je sa tri fundamentalna zakona o kretanju planeta dokazao Kopernikovu hipotezu o heliocentričnom sistemu.

1738. – Rođen engleski astronom njemačkog porijekla Frederik Vilijam Heršel, koji je 1781. otkrio Uran, sedmu planetu Sunčevog sistema. Najprije je bio muzičar, ali ga je astronomija toliko fascinirala da je sam brusio ogledala i konstruisao teleskope. Poslije otkrića Urana postao je član, a potom predsjednik Londonskog kraljevskog društva. Otkrio je i dva Uranova i dva Saturnova satelita. Proučavanje maglina, dvojnih i mnogostrukih zvijezda, Mliječnog puta i Sunčevog sistema donijelo mu je naziv tvorca zvjezdane (stelarne) astronomije.

1787. – Umro je njemački kompozitor Kristof Vilibald Gluk. Autor oko 100 opera od kojih je sačuvano 40, među kojima su najpoznatije “Orfej i Euridika” i “Alčesta”, zaslužan je za reformu opere. Gluk je u svojim djelima muziku podredio tekstu i prilagodio je dramskoj radnji.

1889. – Pobornici republike kojima su se, nakon ukidanja ropstva pridružili veleposjednici, svrgnuli su drugog i posljednjeg brazilskog cara Pedra II i proglasili Brazil republikom s predsjednikom Manuelom Deodorom.

1907. – Rođen je Claus von Stauffenberg, njemački pukovnik koji je planirao atentat na Hitlera.

1899. – Tokom burskog rata, na području Johanesburga burski vojnik Piter Bota zarobio je ratnog dopisnika londonskog “Morning posta” Vinstona Čerčila, kasnije čuvenog britanskog premijera. Bota je potom postao vrhovni komandant burskih snaga i premijer, nakon rata osnovane Južnoafričke unije.

1914. – Rođen je jugoslovenski general Petar Drapšin, učesnik španskog građanskog rata, jedan od organizatora ustanka u drugom svjetskom ratu u Hercegovini protiv njemačkih okupatora, narodni heroj. Bio je komandant 12. divizije, Šestog udarnog korpusa, te Četvrte armije i Prve tenkovske armije. Vojničke sposobnosti ispoljio je naročito u oslobađanju Istre i Trsta.

1916. – Umro je poljski pisac Henrik Sjenkjevič, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1905, koji je svjetsku slavu stekao istorijskim romanima (“Quo vadis”, “Ognjem i mačem”, “Kroz pustinju i prašumu”).

1919. – Umro je Alfred Werner, švicarski/njemački kemičar, Nobelovac.

1920. – Održana je prva skupština Lige naroda u Ženevi u Švajcarskoj.

1923. – Galopirajuća inflacija u Njemačkoj je dostigla vrhunac – osam milijardi maraka za jedan američki dolar.

1928. – Veliki fašistički savjet u Italiji postao vrhovno tijelo u zemlji i preuzeo je svu vlast.

1941. – SS-ovac Heinrich Himmler naređuje hapšenje svih homoseksualaca u Njemačkoj i njihovu deportaciju u koncentracijske logore (izuzeti su visoki nacistički dužnosnici)

1942. – U ilegalnoj štampi u Novom Sadu, za vrijeme drugog svjetskog rata, štampan je prvi broj “Slobodne Vojvodine”. List je kasnije štampan povremeno u Surduku, a poslije sloma okupatora počeo je da izlazi kao dnevni list u Novom Sadu. Od 1. januara 1952. naziv mu je promijenjen u “Dnevnik”.

1942. – U Drugom svjetskom ratu, okončana je pomorska bitka kod Gvadalkanala, u Pacifiku na Solomonskim ostrvima, ubjedljivom savezničkom pobjedom nad japanskim mornaričkim snagama. Bitka je trajala četiri dana na moru i u vazduhu.

1943. – Na današnji je dan nacistički šef SS-a Heinrich Himmler naredio da se s Romima postupa isto kao sa Židovima, tj. da ih se zatvori u koncentracijske logore. To je bilo u skladu s nacističkom politikom po kojoj je trebalo odstraniti pripadnike svih rasa koje su bile “inferiorne”. Isto tako, trebalo je odstraniti “asocijalne” pojedince, poput teških kriminalaca. Po nacistima, Romi su spadali u obje navedene skupine. Premda su neka tadašnja znanstvena istraživanja pokazala da su Romi porijeklom čisti Arijevci, ipak su ih nacisti smatrali “inferiornima” zbog navodnog miješanja s drugim rasama. Smatra se da je za vrijeme Drugog svjetskog rata stradalo između 220,000 i 1,500,000 Roma (procjene nisu precizne kao kod Židova, zbog manje organiziranosti romskih skupina).

1959. – Umro je Charles Thomson Rees Wilson, škotski fizičar, Nobelovac.

1969. – Tokom Hladnog rata, sovjetska podmornica K-19 se sudarila u Barencovom moru sa američkom podmornicom USS Gato.

1969. – U Washingtonu se okupilo između 250 i 500 tisuća demonstranata u mirnom prosvjedu protiv rata u Vijetnamu. Vijetnamski rat je s preko milijun poginulih jedan od najsmrtonosnijih sukoba u modernoj ljudskoj povijesti i zapravo je riječ o dva rata: prvom, koji je Viet min vodio protiv francuskih kolonijalnih vlasti, i drugom za ujedinjenje sjevernog i južnog Vijetnama u kojem su glavnog neprijatelja predstavljale SAD. Godine 1955. počinje pristizanje američkih vojnih savjetnika koji su trebali osposobiti južnovijetnamsku vojsku za borbu protiv komunističke infiltracije sa sjevera, a 10 godina kasnije se više od pola milijuna američkih vojnika borilo u Vijetnamu. Amerikanci su zahvaljujući tehnološkoj premoći kontrolirali nebo i more, no teritorij Vijetnama nisu uspjeli podvrgnuti kontroli. Cijelo vrijeme trajanja rata Vietkong je održao sposobnost da napadne Amerikance. Usprkos “pobjedama u stotinama bitaka”, Amerikanci su izgubili rat. Od samih početaka je njihova uloga u ratu kontroverzna, a ni sama američka politika nikada nije imala jasno definiran cilj zašto je zapravo u Vijetnamu. Prosječni američki vojnik u Vijetnamu imao je 19 godina, a u sukobima je poginulo više od 600.000 Vijetnamaca i 52.000 američkih vojnika. Rat je pokrenuo čitav niz reformi ljudskih i građanskih prava te izazvao građanske nemire u SAD.

1971. – Tvrtka Intel je predstavila Intel 4004, prvi jednokomponetni komercijalni mikroprocesor. Dizajn cijelog projekta je započeo u travnju 1970. godine kada je Federico Faggin, talijanski fizičar zaposlen u Intelu kao šef projekta. Faggin je bio prvi dizajner poluvodičkih čipova koji je uspio integrirati cijelu centralnu jedinicu računala u jedan jedini poluvodički krug godine 1970.-1971. i time napravio prvi mikroprocesor na svijetu. U Intelu je stvorio novu metodologiju dizajna polisilicijskog zasuna koja prije nije postojala i doprinio je mnogim temeljnim izumima koji su omogućili stvaranje prvog mikroprocesora u jednom čipu. Masatoshi Shima, logički i softverski dizajner, asistirao je Fagginu i kasnije mu se pridružio u Zilogu, prvoj tvrtki specijaliziranoj isključivo za mikroprocesore.

1971. – Delegacija Narodne Republike Kine učestvovala je prvi put na zasjedanju Generalne skupštine UN.

1976. – Umro francuski filmski i pozorišni glumac Žan Gaben, jedna od najsugestivnijih ličnosti svjetske kinematografije, za čije su ime vezani praktično svi uspjesi francuskog filma prije Drugog svjetskog rata. Igrao je u 90-ak filmova, tumačeći mahom karakterne uloge, s neponovljivim šarmom i uvjerljivošću, protkanim karakterističnim nenametljivim humorom. Filmovi: “Zastava”, “Pepe le Moko”, “Velika iluzija”, “Obala u magli”, “Zvijer-čovjek”, “Zora sviće”, “Iza rešetaka”, “Noć je moje carstvo”, “Ne diraj u lovu”, “U slučaju nesreće”, “Klošar Arhimed”.

1976. – Sirijska armija je preuzela punu kontrolu nad Bejrutom, u pokušaju da okonča 18-mjesečni građanski rat u Libanu.

1983. – Poslije invazije Turske na grčko ostrvo Kipar, lider kiparskih Turaka Rauf Denktaš proglasio je Republiku Sjeverni Kipar.

1988. – Na skupu u Alžiru, Nacionalno vijeće Palestinske oslobodilačke organizacije, proglašava neovisnost Palestine na Zapadnoj obali i u Gazi, a za glavni grad proglašen je Jeruslem.

1988. – Na današnji dan lansiran je u svemir sovjetski shuttle Buran. Projekt Buran bio je odgovor na američku izradu Space Shuttlea, te je po dizajnu jako nalikovao na američkog konkurenta. Program je započet 1974. i bio je najskuplji sovjetski svemirski projekt ikada. Zanimljivost ovog shuttlea bila je u tome da je bio potpuno automatiziran tj. nije zahtijevao nikakvu posadu. Lansiranje na današnji dan također je obavljeno bez posade. Shuttle je u orbitu podigla raketa Energia, najsnažnija raketa na tekuće gorivo ikada. U orbiti je Buran napravio dva kruga oko Zemlje i zatim uključio motore za kočenje. Prošao je kroz atmosferu izgubivši samo pet od svojih 38,000 termalnih pločica kojima je bio zaštićen. Potpuna automatizirano je sletio na pistu u Bajkonuru i unatoč jakom vjetru zaustavio se svega tri metra od oznake koja je uzeta za cilj. To je shuttleu bio prvi i posljednji let, jer je sovjetski lider Mihail Gorbačov imao negativno mišljenje o projektu. Uskoro je došlo i do raspada SSSR-a, pa je projekt napušten.

1990. – Postignut načelni dogovor NATO-a i Varšavskog pakta o bitnom smanjenju konvencionalnog naoružanja, prvi te vrste nakon Drugog svjetskog rata.

2000. – Evropski parlament usvojio rezoluciju, kojom od Turske traži da javno prizna da je prije 85 godina počinila genocid nad Jermenima i povuče svoje trupe sa sjevernog Kipra. Turska odbacila rezoluciju.

2001. – Savjet ministara BiH prihvatio prijedlog Vlade SRJ o ukidanju viza između BiH i SRJ.

2004. – Pred Tribunalom u Hagu počelo je prvo suđenje kosovskim Albancima za ratne zločine počinjene tokom sukoba na Kosovu. Fatmir Ljimaj, Haradin Baljaj i Isak Musliju optuženi su za nezakonito pritvaranje, mučenje i ubistva albanskih i srpskih zarobljenika u logoru Lapušnik kod Glogovca u ljeto 1998. godine.

2004. – Pripadnici specijalne policije Republike Srpske na području Lukavice, Pala i Foče uhapsili osam lica, osumnjičenih za ratne zločine. Uhapšeni Goran Vasić, Veselin Čančar, Momir Glišić, Svetko Novaković, Jovan Škobo, Željko Mitrović, Dragoje Radanović i Momir Skakavac.

2004. – Savjet EU na listu haških optuženika, kojima se zamrzava sva finansijska imovina, stavio još 18 osoba. Na listi su LJubomir Borovčanin, Goran Borovnica, Miroslav Bralo, Vlastimir Đorđević, Goran Hadžić, Gojko Janković, Vladimir Lazarević, Milan Lukić, Sredoje Lukić, Sreten Lukić, Dragomir Milošević, Drago Nikolić, Vinko Pandurević, Nebojša Pavković, Vujadin Popović, Savo Todović, Dragan Zelenović i Stojan Župljanin.

2004. – Generalni sekretar UN Kofi Anan pozdravio zaključke vlasti Republike Srpske u vezi sa završnim izvještajem Komisije za Srebrenicu i izrazio očekivanje da će oni dovesti do konkretnih akcija.

Objavljeno u: Hronika

Komentari zatvoreni.